اخبارها » شب قدر در روشنائي قرآن وسنت

أضيفت في : 06-06-2018

اين شب مبارك در قرآن وسنت تجليل وبزرگداشت زيادى شده است. بنده دراين مقاله ى كوتاه تلاش مينمايم كه چكيده ى ازخصوصيات اين شب مبارك وهمچنين بعضى موضوعات مرتبط به اين شب را، برايتان بنگارم. اميدكه قدر ومنزلت شب قدر را دانسته و آن را مفت ومجانى ازدست ندهيم

1. نزول قرآن عظيم الشأن :اولين ويژه گى اين شب مبارك، نازل شدن قرآن كلام رب الارباب ميباشد
قرآن كريم، خود مؤيد اين كلام است؛ آنجا كه ميفرمايد :
 «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ» (سوره قدر آيت 1 )
ترجمه :ما قرآن را در شب با ارزش «ليلةالقدر» فرو فرستاده ايم.
درواقع ميتوان گفت كه: شب قدر، شب سالگرد و جشن كلام رب العالمين (قرآن مجيد) ميباشد. بايد دانست، همچنانكه قرآن کریم، مبارك وبا ارزش ميباشد، شبى كه درآن قرآن، فرود آمده نيز، با بركت وبا اهميت است .
 2. عبادت در شب قدر بهتر ازعبادت هزارماه است :الله سبحانه وتعالى براى بندگانش نهايت مهربان بوده و فرصت هاى را براى شان مهيا ميسازد تا مقام ومرتبه آنان را درپيشگاه خودش بلند گرداند. يكى ازاين فرصت هاى طلائى شب قدر ميباشد، كه عبادت آن را بهتراز عبادت هزارماه (83 سال وتقريباً 4 ماه) كه درآن شب قدرى نباشد، قرارداده است.
الله تبارك وتعالى دراين مورد، چنين ميفرمايد :
 «لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ» (سوره قدرآيت 3)
ترجمه :شب قدر شبى است كه از هزار ماه بهتر است.
دراين مقام، سبب نزول اين آيت را نيزنقل نمائيم، خالى ازلطف نخواهد بود .
درتفسيرطبرى روايتى را ازمجاهد رحمه الله نقل ميكند، كه: «كان في بني إسرائيل رجل يقوم الليل حتى يصبح، ثم يجاهد العدوّ بالنهار حتى يُمْسِيَ، ففعل ذلك ألف شهر، فأنزل الله هذه الآية:( لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ) قيام تلك الليلة خير من عمل ذلك الرجل ». (تفسيرطبري جزء 24 صفحه ء 533)
ترجمه :دربني اسرائيل مردى بود كه: هزار ماه، شب هارا درعبادت الله سبحانه وتعالى تابه صبح قيام نموده وروزها را تا به شبانگاه در راه خدا و درمقابل دشمنان ايستاده گى مينمود. پس الله متعال اين آيت ( لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ) را فرستاد، وخاطرنشان نمودكه قيام اين شب (شب قدر) بهترازعمل اين مردى است كه اينگونه عمل مينموده است.
رسول الله صلى الله عليه وسلم نيز دراين مورد چنين ميفرمايند:
» قَدْ جَاءَكُمْ شَهْرُ رَمَضَانَ، شَهْرٌ مُبَارَكٌ افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ، يُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ، وَيُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ، وَتُغَلُّ فِيهِ الشَّيَاطِينُ، فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا فَقَدْ حُرِمَ » ( مسنداحمدحديث شماره 8991)
ترجمه: اينك‌ ماه‌ رمضان ‌بر شما آمد، ماهى مبارك‌ كه‌ خداوند متعال‌ در آن‌ روزه‌اش‌ را بر شما فرض‌ گردانيده‌، در آن‌ درهاى بهشت‌ باز و درهاى دوزخ‌ بسته‌ مى شود و در آن‌ شياطين ‌در قيد و زنجير قرار داده‌ مى شوند، در شبى كه‌ بهتر از هزار شب‌ است‌، هر كس‌ ازخير آن‌ محروم‌ شد، بى گمان‌ (از هرخيرى) محروم‌ گردانيده‌ شده‌ است  .
آنچه ازاين آيت وحديث دانسته ميشود اين نيست كه عبادت اين شب معادل با عبادت هزارماه باشد، بلكه بيانگر بافضيلت تر بودن اين شب فرخنده از هزارماه است. به تعبيرى ديگر، بايد گفت: كه مراد از هزارماه تكثيراست نه تعيين وتحديد .
 3. شب قدر، شب آمرزش گناهان ميباشد :الله سبحانه وتعالى براى بخشش بندگان خود بها نميخواهد بلكه دنبال بهانه است. به همين جهت تحفه هاى را درقالب فرصت هاى طلائى درطول سال، براى بندگانش آماده نموده تاتلاش نمايند كه گناهان شان بخشيده شود. يكى ازاين فرصت هاى گرانبها، شب قدر ميباشد.
چنانچه رسول گرامى اسلام صلي الله عليه وسلم، ميفرمايند :
«مَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إيمَاناً وَاحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ » (صحيح بخاري حديث شماره 1802 )
ترجمه :هر كس‌ از روى ايمان‌ و به‌قصد قربت‌ شب‌ قدر را (براي‌ نماز و نياز) به ‌پا خاست، آنچه‌ كه‌ از گناهانش‌ گذشته‌ است‌ بر وي‌ آمرزيده‌ مى شود .
 4. شب قدر، شب نزول فرشتگان در زمين :دراين شب مبارك فرشتگان الهى، همراه جبرئيل براى انجام امورى در زمين فرود ميآيند، چنانكه الله عزوجل دركلام حميد ومجيد خودش، اين موضوع را اينگونه بيان ميكند :
« تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ » (سوره قدر آيت 4)
ترجمه :فرشتگان و جبرئيل در آن شب با اجازه پروردگارشان، پياپي (به كره زمين و به سوى پرستشگران و عبادت كنندگان شب زنده دار) مى آيند براى هرگونه كارى كه بدان يزدان سبحان دستور داده باشد .
درحديثى اينگونه نزول فرشتگان در روی زمين، به تصوير كشيده ميشود :
« إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ نَزَلَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ فِي كَبْكَبَةٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ يُصَلُّونَ عَلَى كُلِّ عَبْدٍ قَائِمٍ أَوْ قَاعِدٍ يَذْكُرُ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ » ( شعب الايمان بيهقي حديث شماره 3717 )
ترجمه : درشب قدر جبرئيل همراه جماعتى ازفرشتگان فرودميآيد، وبرهر بنده ى كه ايستاده ويا نشسته درعبادت الله عزوجل مشغول است، درود و رحمت فرستاده وطلب مغفرت مينمايند .
 5. اين شب، شب سلام و سلامتي است :الله سبحانه وتعالي دراين باره، دركلام خودش (قرآن عظيم الشأن) چنين ميفرمايد:
«سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ» (سوره قدر آيت 5)
ترجمه: آن شب ، شب سلامت و رحمت ( و درود فرشتگان بر مؤمنان شب زنده دار ) است تا طلوع صبح.
خواننده گرامی! اجازه دهيد كه تفسيركوتاهى از اين آيت را از «تفسيرانوارالقرآن» نقل نمايم:
يعنى: تمام‌ آن‌ شب‌ سلامتى و خير است‌ و هيچ‌ شرى در آن‌ نيست‌ و تا هنگام‌ دميدن‌ سپيده‌دم‌، فرود آمدن ‌فرشتگان‌ در آن‌ قطع‌ نمى شود به‌طورى كه‌ آنها گروه‌گروه‌ و پياپى تا طلوع ‌سپيده‌دم‌ از آسمان‌ فرود مى آيند. مجاهد در تفسير آيه‌ كريمه‌ مي‌گويد: «آن ‌شب‌، شب‌ سالمى است‌ كه‌ شيطان‌ نمى تواند در آن‌ گزند و آزارى برساند». شعبى رحمه الله ‌مى گويد: «مراد از سلام‌، سلام‌ گفتن‌ فرشتگان‌ بر اهل‌ مساجد در شب‌ قدر است‌ از هنگامى كه‌ خورشيد پنهان‌ مى شود تا آن‌گاه‌ كه‌ بامداد طلوع‌ مي‌كند .
 6. دراين شب، امور يك ساله اندازه ومقدّرميشود :الله تعالى ميفرمايد :
وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ * إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ » ( سوره دخان آيات 1 –3 )
ترجمه :سوگند به قرآن! كه روشن و روشنگر است* در اين شب مبارك، هرگونه كار حكيمانه اي (كه انسان را به حقيقت آشنا و به سعادت برساند، و او را از باطل و شقاوت دور گرداند، از سوي خدا) بيان و مقرّر گشته است* ما قرآن را در شب پرخير و بركتي فرو فرستاده ايم. ما همواره بيم دهنده (كافران و مشركان و ظالمان ، با ارسال پيغمبران به سويشان) بوده ايم (و كتابها برايشان فرو فرستاده ايم. اين قرآن هم آخرين حلقه از اين سلسله است).
دراينجاهم خالي ازلطف نيست، كه: تفسير اين آيت را نيز بخاطروضاحت مبحث، از «تفسير انوارالقرآن» نقل نمايم :
يفرق: فيصله ‌مي‌يابد، بيان‌ مي‌گردد و نوشته‌ مي‌شود. أمرحكيم: عبارت‌ از كار محكم‌ و استوار است‌، از آن‌ روي‌ كه‌ خداي‌ سبحان‌ در آن‌ شب‌ هر چه‌ را كه‌ در يكسال‌ بعد روي ‌مي‌دهد ـ اعم‌ از زندگي‌ و مرگ ‌، توانگري‌ و فقر ، خير و شر و غيره‌ ـ همه‌ را مي‌نويسد . چنين‌ گفته‌اند مجاهد ، قتاده‌ و حسن ‌. البته‌ حكمت‌ و مناسبت‌ نزول‌ قرآن ‌در شب‌ قدر اين‌ است‌ كه: نزول‌ قرآن‌ از شريف‌ترين‌ امور حكمت‌ آميز مي‌باشد و اين‌ شب‌ نيز شبي‌ است‌ كه‌ هر امر استوار و محكمي‌ در آن‌ فيصله‌ مي‌يابد . ابن‌كثير مي‌گويد : « هر كه‌ گفته‌ است‌ كه‌ شب‌ قدر ، شب‌ نيمه‌ شعبان‌ است‌ ، قطعا از طلب‌ آن‌ دورمانده‌ است‌ زيرا نص‌ قرآن‌ بر اين‌ امر صراحت‌ دارد كه‌ اين‌ شب‌ در رمضان ‌مي‌باشد .
شب قدر، دركدام ماه ميباشد؟
شب قدربنابه نص صريح قرآن كريم، در ماه مبارك رمضان است
چنانچه الله سبحانه وتعالي ميفرمايد :
« شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ» (سوره بقره آيت 185 )
ترجمه :ماه رمضان است كه قرآن در آن فرو فرستاده شده است. تا مردم را راهنمائي كند و نشانه ها و آيات روشني از ارشاد (به حق و حقيقت) باشد و (ميان حق و باطل در همه ادوار) جدائي افكند .
شب قدر، دركدام دههء رمضان است؟
رواياتي صحيح موجود است كه شب قدر در دههء اخيررمضان المبارك ميباشد .
ازجمله اين روايات :
وعنْ عائِشَةَ رَضِيَ اللَّه عنْهَا، قَالَت: كانَ رسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يُجاوِزُ في العَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رمضَان، ويَقُول: «تحَرَّوْا لَيْلَةَ القَدْرِ في العشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضانَ» ( صحيح بخاري حديث شماره 1916 )
ترجمه: از عائشه رضي الله عنها روايت است که فرمودند: رسول الله صلي الله عليه وسلم در دههء اخير رمضان اعتکاف نموده و مي فرمودند: شب قدر را در دههء اخير رمضان جستجو کنيد .
وعَنْ عائشة رَضَيَ اللَّه عَنْهَا، قَالَت: كَانَ رسُول اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: «إِذا دَخَلَ العَشْرُ الأَوَاخِرُ مِنْ رمَضَان، أَحْيا اللَّيْل، وَأَيْقَظَ أَهْلَه، وجَدَّ وَشَدَّ المِئزرَ» (صحيح مسلم حديث شماره 2844 )
ترجمه :از عائشه رضي الله عنها روايت شده که فرمودند: چون دههء اخير رمضان فرا مي رسيد، رسول الله صلي الله عليه وسلم شب ها را زنده داشته، خانواده اش را بيدار نموده و تلاش کرده و در عبادت کوشش مي نمود  .
عن عَائِشَة رضى الله عنها كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- يَجْتَهِدُ فِى الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لاَ يَجْتَهِدُ فِى غَيْرِهِ». (صحيح مسلم حديث شماره 2845)
ترجمه: از عائشه رضي الله عنها روايت شده که: رسول الله صلي الله عليه وسلم در دههء اخير رمضان سعي وکوششي مي کردند که در غير آن نمي نمودند .
شب قدر، در دههء اخير، دركدام شب ها وجود دارد؟
روايات صحيح ديگري وجود دارد، كه شب قدر در دههء اخير رمضان، درشب هاي طاق (21 ، 23 ، 25 ، 27 ، 29 ) میباشد .
ازجمله، اين روايت
وَعَنْ عائشة رَضِيَ اللَّه عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قَال: «تَحرّوْا لَيْلةَ القَدْرِ في الوتْرِ من العَشْرِ الأَواخِرِ منْ رمَضَانَ» (صحيح بخاري حديث شماره 1913 )
ترجمه: از عائشه رضي الله عنها روايت شده که: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: شب قدر را در شبهاي طاق اخير رمضان جستجو کنيد  .
نتيجه: آنچه ازاحاديث فوق معلوم ميشود، مشخص نبودن شب قدر است. فقط همين قدر دانستيم كه شب قدر، در رمضان المبارك و دريكي از شب هاي طاق دهه ء اخيررمضان خواهد بود. اما اينكه كدام يكي ازشب ها است قول جمهورهمين است كه معيّن ومُشخّص نيست .
حكمت درپنهان بودن شب قدرچيست؟
حکمت‌ در پنهان ‌داشتن‌ شب‌ قدر مانند حکمت،‌ در پنهان ‌داشتن‌ وقت‌ وفات‌ و روز قیامت‌ است؛‌ تا مکلف‌ به‌ طاعات‌ رغبت ‌کرده‌ و بر سخت‌کوشی‌ و جد و جهد خود در این‌ راه‌ بیفزاید، غفلت‌ و سستی‌ نکند و بر شب‌ مخصوصی‌ تکیه‌ ننماید .
برخی ازعلائم و نشانه های شب قدر :
رسول الله صلی الله علیه وسلم، میفرمایند: إني رأيت ليلة القدر فأنسيتها، وهي في العشر الأواخر، من لياليها ليلة طلقة بلجة، لا حارة ولا باردة، كأن فيها قمرًا، لا يخرج شيطانها حتى يضيء فجرها. (صحيح ابن خزيمه حديث شماره 2190  و تفسير ابن كثير جزء 8 صفحه ء 445)
ترجمه: «من‌ شب‌ قدر را دیدم‌ اما آن‌ را فراموشم‌ ساختند. شب‌ قدر در شبهای‌ دهه‌ ء اخیر رمضان‌ است‌ و شبی‌ است‌ معتدل ، نه‌ گرم‌ و نه‌ سرد، روشن‌ و سپید، گویی‌ که‌ در آن‌ ماهی‌ تمام‌ می‌تابد. آن ‌شب‌ شیطان‌ بیرون‌ نمی‌آید تا آن‌که‌ صبحش‌ روشن‌ گردد.
در روايتي ديگر، اينچنين آمده :
«يُصْبِحُ شَمْسُها صَبِيحَتَهَا ضَعِيفَةً حَمْرَاءَ» (شعب الايمان حديث شماره 3419 )
ترجمه :خورشید در صبحگاه‌ شب‌ قدر، ضعیف‌ و سرخ‌ رنگ‌ ظاهر می‌شود  .
اين دعارا رسول الله صلي الله عليه وسلم براي مان ياد دادندكه اگر شب قدر را دريافتيم زياد بخوانيم :
«وَعَنْ عائشة رضي الله عنها قَالَت: قُلْتُ: يا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِن عَلِمْتُ أَيَّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ القَدْرِ ما أَقُولُ فيها؟ قَال: « قُولي: اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ العفْوَ فاعْفُ عنِّي» (سنن ابن ماجه حديث شماره 3850)
ترجمه: از عائشه رضي الله عنها روايت شده که فرمودند: گفتم: يا رسول الله صلي الله عليه وسلم! اگر دانستم که شب قدر کدام است، در آن چه بگويم؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: بگو: اللهم انک عفو... بار خدايا تو در گذرندهء و گذشت را دوست داري، پس از من درگذر .
تذكّر :
برادران وخواهران گرامي !
باتوجه به اين آيات و روايات وشناخت صحيح ازشب قدر، اين فرصت طلائي را مفت ومجاني ازدست ندهيد . بلكه اين فرصت ها را قيام نموده و دردعا، نيايش، نماز، تسبيح، تهليل، تلاوت وغيره... سپري نمائيد .
بخصوص اينكه: مسلمانان مظلوم جهان را، كه امروزه درهرجا مورد تاخت وتازدشمنان قرارگرفته اند را، ازدعاهايتان فراموش ننمائيد  .
عبدالرحمن فاتح / روزيكشنبه 6 اسد 1392 هـ ش --- 19 رمضان المبارك 1434 هـ ق
ویرایش: 19 رمضان  1439 هـ ق