أضيفت في : 04-10-2021

هدف اصلی آفرینش جن‌ها و انسان‌ها عبادت خداوند است. خداوند در قرآن کریم فرموده است: ﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ؛ جنّ و انس را جز براى آنكه مرا بندگى كنند نيافريده‌ام.﴾ [ذاریات: 56] همچنین خداوند کفر و ناسپاسی را در حق‌شان نمی‌پسندد: ﴿وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ؛ و ناسپاسى را در حق بندگانش نمى‌پسندد.﴾ [زمر: 7] به‌همین‌خاطر، برای هدایت و سعادت‌ بشریت پیامبران را فرستاد؛ زیرا پیمودن راه خدا بدون وجود پیامبران امکان‌پذیر نمی‌باشد.

هنگام بعثت پیامبران، ماشین بشریت بی‌هدف در حرکت بود، فلاسفه و دانشمندان، شعرا و ادبا، فرمانروایان و کشورگشایان و دهقانان و بازارگانان، جمله غرق در مسائل شخصی خویش بودند. حاکم و رعیت، ظالم و مظلوم همه از آفریدگار و هدف اصلی آفرینش بی‌خبر بودند. در بحبوحۀ چنین نابسامانی‌هایی پیامبران الهی قد علم نمودند و کسانی را که زمام امور جامعه به‌دست‌شان بود، مورد خطاب و بازخواست قرار دادند که چرا به همنوعان خود ظلم و ستم روا می‌دارید؟ چرا بشریت را از راه راست منحرف می‌کنید و به بی‌راه سوق داده‌اید؟ (ندوی، 1396: 9)اینان پیامبرانی‌اند که قوانین گوناگون بشری را از سوی خداوند آوردند و هدف او را از آفرینش جهان بیان می‌کنند و پیامش را به هر ملت و سرزمینی می‌رسانند. (همان: 109)در زنجیرۀ به‌هم‌پیوسته و طولانی پیامبران علیهم‌الصلاة‌والسلام، حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم آخرین پیامبر و فرستادۀ خداوند روی زمین است که برای هدایت بشریت مبعوث شد.پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم به‌سوی تمام انسانیت فرستاده شد تا همه را مژده دهد و بترساند، به‌دستور خدا همه را به‌سوی او بخواند و برای همه چراغی فروزان باشد. هرگز امت و سرزمین خاصی مورد خطابش نبود، بلکه روان انسانی و وجدان بشری مورد خطابش بود. (همان: 130-131)پیامی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم با آن از جانب الله ذوالجلال مبعوث شد، پیامی جهانی و همه‌شمول بود که از بند زمان‌ها و مکان‌ها رهیده و همیشه زنده و پویاست؛ زیرا یکی از ویژگی‌های دین و شریعت الهی، همسانی و همانندی جهانی و گستردۀ آن در زمان‌ها و مکان‌های مختلف است. (ندای اسلام، 1399: 28)
اثبات جهان‌شمولی پیام پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلمدر نخستین جلسۀ معرفی دین اسلام روی زمین، جهانی‌بودن آن مطرح شد و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود: «ای مردم! من به‌عنوان پیامبر خدا [صلی‌الله‌‌علیه‌وسلم] به‌سوی شما به‌[طور] ‌خصوص و به‌سوی تمام مردم به‌طور عموم مبعوث شده‌ام.» (غضبان، 1397: 73)در ادامه بحث، این گفتۀ پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم را با ذکر آیات، روایات و عملکرد شخص ایشان به اثبات می‌رسانیم.1ـ از منظر قرآنقرآن به‌عنوان کتاب جاودان خداوند و بزرگ‌ترین معجزۀ آن‌حضرت صلی‌الله‌علیه‌وسلم، آیات بسیاری را در خود گنجانده است که حکایت از جهان‌شمولی و گیتی‌پیمایی پیام نبوی دارد. در ذیل آیاتی که در آنها با صراحت به این مسئله پرداخته شده، ذکر می‌شود:1ـ ﴿قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا﴾ [اعراف: 158] اي پيغمبر! (به مردم) بگو: من فرستادۀ خدا به‌سوي جملگي شما (اعم از عرب و عجم و سياه و سفيد و زرد و سرخ) هستم. (خرم‌دل، 1393: 320)سیدقطب رحمه‌الله در تفسیر فی ظلال القرآن این آیه را طوری ترجمه و تفسیر کرده است که از واژۀ ﴿جَمِيعًا / جملگی﴾ جهان‌شمولی رسالت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم بدون پوشیدگی و ابهام، اثبات می‌شود.ذیل همین آیه در تفسیر کابلی چنین آمده است: «بعثت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به‌تمام ساکنین جهان عام است. به امی‌های عرب، یا یهود و نصارا محدود نمی‌شود؛ چنانکه خدای متعال شهنشاه مطلق است، حضرت وی، رسول مطلق او تعالی می‌باشد. اکنون هدایت و کامرانی غیر از این نیست که به شریعت عالَم‌شمول و جامع او پیروی به عمل آید. خاص اوست که ایمان‌آوردن به وی مرادف ایمان‌آوردن است به همۀ انبیا و مرسلین و جمیع کتب سماویه.» (دیوبندی، 1394: 429)2ـ ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ﴾ [انبیاء: 107] و نفرستاده‌ایم ترا مگر رحمت برای جهانیان.ذیل همین آیه در تفسیر کابلی چنین نقل شده است: «آن‌‌حضرت صلی‌الله‌علیه‌وسلم رحمت [برای] جهانیان و واسطۀ بزرگ لطف و مرحمت خداوندی می‌باشند؛ و اگر شخص بدبختی ازین رحمت عام استفاده نکند، قصور خود اوست.» (دیوبندی، 1394: 205)وجود پیغمبر خاتم سبب سعادت دو جهان مردمان است؛ چراکه عمل به آیین و برنامه‌ای که او با خود آورده است، ناکامی‌ها و بدبختی‌ها و بیدادگری‌ها و تباهکاری‌ها را پایان می‌دهد، و سرانجام منتهی به حکومت صالحان با ایمان بر معمورۀ جهان خواهد شد. (خرم‌دل، 1393: 677)3ـ ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا﴾ [سبأ: 28] و تو را جز مايه رحمت براى جهانيان نفرستاده‌ايم. این آیه جهانی‌بودن دعوت پیغمبر را می‌رساند. (خرم‌دل، 1393: 902)مولانا محمود حسن دیوبندی در تفسیر این آیه فرموده است: «وظیفۀ تو و غرض بعثت تو این است که نه فقط عرب، بلکه باشندگان تمام دنیا را از عواقب کردارهای نیک و بد آنها آگاه سازی.» (1394: 202)پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم برای کل جهان به‌عنوان رحمت مبعوث شده است. آیه مذکور به جهانی‌بودن پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم اشاره دارد و واژۀ ﴿جَمِيعًا﴾ پس از ﴿قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ﴾ گستردگی رسالت را می‌رساند. کاربست ﴿لِّلنَّاسِ﴾ و ﴿ لِّلْعَالَمِينَ﴾ در آیات ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ﴾ [انبیاء: 107] و ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا﴾ [سبأ: 28] با ادوات تأکید لفظی، بر این مطلب صحه گذاشته و رسالت جهانی وی را به تصویر کشیده است. خطابات قرآنی با تعبیر ﴿یاأیهاالناس﴾ معمولا در این بخش می‌گنجد.2ـ از منظر احادیثپیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم در احادیث بسیاری جهانی‌بودن رسالت خویش را به‌طور برجسته و خاص بیان کرده و از این حقیقت پرده برداشته است. در ادامه شماری ازاین‌دست احادیث را ذکر خواهیم کرد تا در روشنایی آنها بحث جهانی‌بودن ثابت شود.1ـ عن جابر بن عبدالله الأنصاری قال: قال رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم: «کان کل نبی یبعث إلی قومه خاصة، وبعثت إلی کل أحمر وأسود.» (رواه مسلم: 1/ 1164)حضرت جابربن عبدالله انصاری رضی‌الله‌عنه گفته است: رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: «هر پیامبری به‌سوی قوم خودش به‌طور خاص فرستاده می‌شد، اما من به‌طرف هر سرخ‌وسیاهی فرستاده شدم.» منظور همه انسان‌ها هستند.2ـ عن أبی هریرة أن رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم قال: «…وأرسلت إلی الخلق کافة و ختم بی النبیون.» [همان: 1/ 1168)حضرت ابوهریره رضی‌الله‌عنه از رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم روایت کرده است که ایشان فرمودند: «و من به‌سوی تمام خلایق فرستاده شدم و سلسلۀ نبوت با من به پایان رسید.»3ـ «ألا لا نبی بعدی؛ آگاه باشید که بعد از من، هرگز پیامبری نخواهد آمد.»3ـ از منظر عملکرد پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلمنامه‌های پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم به پادشاهان جهانپروسۀ ارسال نامه‌ها به پادشاهان جهان نشانۀ آینده‌نگری و وسعت دید پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم بود، که جهان‌شمولی پیام آسمانی ایشان را در برداشت.چون نامه‌های رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم در تاریخ اسلام نقاط عطف مهمی محسوب می‌شوند و مرحله‌ای از مراحل دعوت اسلامی را تشکیل می‌دهند که دید جهان را در برابر مسلمانان گشودند و عده‌ای مسلمانان را تأیید و به آنان بیعت کردند و عده‌ای دیگر از دَر مقاومت و مقابله برآمدند. (غضبان، 1397: 660)بدون‌شک دعوتی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم با آن مبعوث شد، دعوتی همه‌شمول بود که تمام انسانیت را در برگرفته و به‌سوی قومی مشخص فرستاده نشده بود. دعوت ایشان برای همۀ بشریت بود که مُهر قوم‌گرایی و گروهک‌سازی بر جبینش نخورده است. (بوطی، 1430: 254)پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم در ماه ذی‌الحجه سال ششم هجرت برابر با 628 م بعد از صلح حدیبیه، به پادشاهان جهان آن‌روز نامه نوشت و آنان را به پذیرش اسلام دعوت نمود. (ندوی، 1394: 277)در این زمینه آن‌حضرت اهتمام زیادی به‌خرج دادند و برای هرکدام فرستاده‌ای بسیار مناسب که با زبان و اوضاع کشور طرف مقابل آشنایی داشته باشد، در نظر گرفتند. (همان)چنانکه اصحاب کرام رضوان‌الله‌علیهم‌أجمعین را یکجا فراخواندند و به شرح ذیل سخنرانی فرمودند: «ای مردم! من رحمتی برای تمام جهانیان فرستاده شده‌ام. پیام مرا به همۀ آنها برسانید. خداوند بر شما رحمت می‌فرماید. نگاه کنید! مانند حواریین عیسی علیه‌السلام بین یکدیگر اختلاف نکنید. آنها اگر به مکان نزدیک فرستاده می‌شدند، با کمال میل مأموریت خود را انجام می‌دادند و اگر به مکان دور فرستاده می‌شدند از رفتن انکار می‌ورزیدند.» (کاندهلوی، [بی‌تا]: 475)وجوه مشترک میان نامه‌ها و نشانه‌های جهان‌شمولی پیام نبوی1ـ از چهار نامه، در دو نامه با ذکر این آیۀ ﴿قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْ‍ئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ﴾ [آل‌عمران: 64] «بگو: اى اهل كتاب! به‌سوى سخنى آييد كه برابر بين ما و شماست، كه جز خدا را بندگى نكنيم و چيزى را با او شريك نياوريم، و برخى از ما برخى ديگر را به‌جاى خداوند پروردگار برنگيرد. اگر روى برتافتند، بگوييد: به آنكه ما مسلمانيم گواه باشيد.» بحث دعوت مطرح شده بود؛2ـ هر چهار نامه‌ با جملۀ بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم آغاز شده بود که نشانگر توحید و خط بطلانِ چندگانه‌پرستی و رد ادعاهای خدایی بود، همراه با بیان رسالت و نبوت جهانی و همگانی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم؛3ـ اعلان دعوت عمومی و همه‌شمول به دین اسلام با جملات دلیرانه و بی‌باکانه: «فإنی أدعوک بدعایة الإسلام؛ من تو را به دین اسلام دعوت می‌کنم.»؛4ـ دعوت‌ با شیوۀ تهدید و ترهیب شجاعانه و غیورانه: «أسلم، تسلم؛ ایمان بیاور، تا در امان باشی.»؛ جهت به اهتزاز درآوردن پرچم شریعت و اعلان پیام همه‌شمول نبوت.اثبات فرازمانی و فرامکانی‌بودن پیام پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلمدین اسلام یک رسالت محلی نیست که متعلق به یک مکان و یا زمان معینی باشد، بلکه رسالت تمام بشریت است. صهیب رومی و بلال حبشی نخستین کسانی بودند که دینی را پذیرفتند که بین عرب و عجم تفاوت قائل نیست و در آن سفیدوسیاه جز در تقوا و عمل صالح بر هم امتیازی ندارند. (غضبان، 1397: 73)